Μάνος Χατζιδάκις: Ο μουσουργός που συνέδεσε τη λόγια μουσική με τη λαϊκή παράδοση

Τριάντα χρόνια χωρίς τον Μάνο Χατζιδάκι – Η στάση του στην τέχνη, στη μουσική και στην παράδοση

Ο Μάνος Χατζιδάκις θεωρείται ο πρώτος που συνέδεσε μεταπολεμικά, με το θεωρητικό και συνθετικό έργο του, τη λόγια μουσική με τη λαϊκή μουσική παράδοση.

Η στροφή των Ελλήνων συνθετών στην παράδοση είχε ήδη ξεκινήσει από τη γενιά του Μεσοπολέμου.

Συνθέτες όπως ο Νίκος Σκαλκώτας και ο Μανώλης Καλομοίρης, που εντάσσονται χρονολογικά στη λεγόμενη γενιά του ’30, επηρεάστηκαν από το πνεύμα της εποχής και αντιμετώπισαν το ζήτημα της ελληνικότητας στον χώρο της μουσικής.

Διαφήμιση

Ωστόσο, οι συνθέτες αυτοί παρέμειναν προσκολλημένοι σε μία ηθογραφική προσέγγιση του παραδοσιακού – δημοτικού κυρίως – μουσικού υλικού.

Ο Μάνος Χατζιδάκις είναι ο πρώτος που αντιμετωπίζει την παράδοση έξω από το ηθογραφικό πλαίσιο και σε όλη της την έκταση, προσλαμβάνοντας και τα πλέον απορριπτέα για την κοινωνία της εποχής του λαϊκά στοιχεία, και εντάσσοντάς τα σε ένα νέο μουσικό κράμα.

Από αυτήν τη σκοπιά ο Χατζιδάκις θα μπορούσε να θεωρηθεί ως συνεχιστής της γενιάς του ’30 στον χώρο της μουσικής. Εξάλλου, γαλουχήθηκε με τις ιδέες της γενιάς του ’30 και διατηρούσε ισχυρή φιλία με τους σημαντικότερους εκπροσώπους της.

Στην πορεία αυτή εντάχθηκαν πολύ νωρίς, ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1940 – και άλλοι συνθέτες, όπως ο Αργύρης Κουνάδης και ο Μίκης Θεοδωράκης, μετατρέποντας την ιδέα της σύνδεσης της λόγιας μουσικής με τη λαϊκή παράδοση σε κίνημα.

Διαφήμιση

Αποτέλεσμα υπήρξε η δημιουργία του έντεχνου λαϊκού τραγουδιού, όρος που επινοήθηκε από τον Μίκη Θεοδωράκη για να περιγράψει το νέο αυτό μουσικό κράμα.

Το δίπολο Χατζιδάκις – Θεοδωράκης, με το τεράστιο συνθετικό και θεωρητικό έργο τους, καθώς και με τη σιγουριά της ποιότητας, αποτέλεσε έκτοτε τον βασικό πυλώνα που καθόρισε τις εξελίξεις στην ελληνική μουσική.

Η στάση του απέναντι στο λαϊκό

Στον νέο χώρο που δημιουργεί η σύνδεση του λαϊκού με το λόγιο ο Μάνος Χατζιδάκις διατήρησε μία θεωρητική αλλά και αισθητική απόσταση που τον διαφοροποίησε σαφώς από τον Μίκη Θεοδωράκη: διατήρησε πάντα τη συναίσθηση ότι ο ίδιος είναι μη λαϊκός, ένας αστός παρατηρητής.

Παράλληλα προσέγγισε τον όρο «λαϊκός» με αυστηρότητα, αποδίδοντάς του μία σαφή και αφαιρετική έννοια, πέρα από τις συνήθεις κοινοτοπίες:

«Και για να εξηγηθούμε, όταν λέω κάτι λαϊκό δεν το εννοώ και για τον Λαό. Κατά σύμπτωση, ο Λαός κάθε άλλο παρά λαϊκός είναι. Τα μπουζούκια, οι μπαγλαμάδες και οι ζουρνάδες είναι η συνήθειά του.

 

Εμένα μ΄ ενδιαφέρουν εκείνες οι λίγες, οι μοναδικές του στιγμές που ζει, χωρίς καλά – καλά να καταλαβαίνει, την αλήθεια του.

 

Είναι οι στιγμές που είναι σκέτα άνθρωπος, χωρίς τη βία του Χρόνου, χωρίς την αγωνία του Χώρου, χωρίς τη φθορά της Τάξης του…»

Η τοποθέτηση αυτή του Μάνο Χατζιδάκι τον οδήγησε να αναζητήσει ένα ουσιαστικό περιεχόμενο για τη μουσική του και μία γνήσια σχέση με τον κόσμο.

Διαφήμιση

Αδιαφορούσε για το ελαφρό τραγούδι, αυτό που δεν εκφράζει μία βαθύτερη ανάγκη του ανθρώπου, ενώ αποκηρύσσει μεγάλο μέρος του «λαϊκότροπου» έργου του, γραμμένου κατά βάση για τον ελληνικό κινηματογράφο, για τον ίδιο λόγο.

Ο Μάνος Χατζιδάκις ανέφερε χαρακτηριστικά για τη μεγάλη επιτυχία του τραγουδιού «Τα Παιδιά του Πειραιά» από την ταινία «Ποτέ την Κυριακή» του Ζυλ Ντασέν, που του χάρισε το βραβείο Όσκαρ του Καλύτερου Πρωτότυπου Τραγουδιού:

«Μου στέρησε τη δυνατότητα να ’χω τη σωστή επαφή με τον κόσμο… Και ο κόσμος επί ένα μεγάλο διάστημα εισέπραττε κάτι που ήταν απ’ έξω από το τραγούδι κι όχι από μέσα.»

Το τραγούδι

Ο Μάνος Χατζιδάκις επεδίωκε μία μουσική ζωντανή που να εκφράζει τους ανθρώπους και τον καιρό τους και να μην είναι απλώς μία έκφραση τέχνης.

Για τον λόγο αυτό απέρριψε το οικοδόμημα της κλασικής μουσικής, και επέλεξε απ’ την αρχή την ενασχόλησή του με το τραγούδι ως «ερωτική πράξη και όχι ως μία έκφραση τέχνης».

«Πιστεύω στο τραγούδι που μας αποκαλύπτει και μας εκφράζει εκ βαθέων κι όχι σ’ αυτό που κολακεύει τις επιπόλαιες και βιαίως αποκτηθείσες συνήθειές μας», έγραφε ο Χατζιδάκις.

Το τραγούδι κατά τον Μάνο Χατζιδάκι πρέπει να βασίζεται σε υψηλό ποιητικό λόγο αλλά και να περιέχει έναν ισχυρό μύθο. Τον στόχο αυτό θεώρησε ότι τον πέτυχε για πρώτη φορά με τον κύκλο τραγουδιών «Μυθολογία» (1965) σε στίχους Νίκου Γκάτσου.

Λόγω της τοποθέτησης αυτής πάνω στο τραγούδι, το έργο του Μάνου Χατζιδάκι είναι συνυφασμένο με τη γενικότερη στάση του στα ζητήματα της τέχνης και του δημόσιου βίου, κεντρικοί άξονες της οποίας ήταν η αμφισβήτηση, η αναθεώρηση και η διαρκής αναζήτηση της νεοελληνικής ταυτότητας στον σύγχρονο κόσμο.

Ο Μάνος Χατζιδάκις γεννήθηκε στην Ξάνθη στις 23 Οκτωβρίου 1925 πέθανε στην Αθήνων στις 15 Ιουνίου 1994 σε ηλικία 68 ετών.

Διαφήμιση

Τελευταία Νέα

Οι SEVENTEEN φέρνουν στους κινηματογράφους την περιοδεία «Follow Again»

Και τα 13 μέλη των SEVENTEEN σε μία συναρπαστική...

Marina: Πώς νιώθει που η Billie Eilish δηλώνει θαυμάστριά της

«Είναι κολακευτικό», είπε η Marina. Η Marina αποκάλυψε πώς νιώθει...

Neck Deep και Bury Tomorrow για πρώτη φορά στην Ελλάδα

Οι Neck Deep και οι Bury Tomorrow θα πλαισιώνουν...

Drake: Πλημμύρισε η έπαυλή του στο Τορόντο από τις πρωτοφανείς καταιγίδες

Ο Drake προσπάθησε να αντιμετωπίσει με χιούμορ τις ζημιές. Πλημμύρισε...

Adele: «Θα κάνω ένα μεγάλο διάλειμμα από τη μουσική»

Η Adele θέλει να κάνει ένα «μεγάλο διάλειμμα» από τη μουσική βιομηχανία για να ασχοληθεί με «άλλα δημιουργικά πράγματα». Η...

Top Stories